Dietoterapia w alergii pokarmowej u dzieci i młodzieży

    

mgr inż. Konrad Babij - Doradca żywieniowy

Prawidłowe żywienie odgrywa kluczową rolę w rozwoju fizycznym i psychicznym dziecka. Dobrze zbilansowana dieta zmniejsza w przyszłości pojawianie się incydentów chorób cywilizacyjnych tj. cukrzyca typu 2, osteoporoza, alergie i nietolerancje pokarmowe, czy otyłość. W diecie najmłodszych, w okresie wzmożonego wzrostu niezmiernie istotne jest zaspokojenie zapotrzebowania na białko, które powinno pochodzić z pełnowartościowych źródeł i dostarczać w odpowiednich proporcjach niezbędnych aminokwasów egzogennych.

W ciągu ostatnich lat obserwowany jest systematyczny wzrost występowania alergii pokarmowych wśród dzieci. Alergie pokarmowe, są niepożądaną reakcją systemu odpornościowego w odpowiedzi na konkretny składnik żywności. Powodują one wiele problemów zdrowotnych począwszy od dolegliwości skórnych, aż do wystąpienia w skrajnym przypadku wstrząsu anafilaktycznego. Jednym z najczęściej obserwowanych zaburzeń tego typu jest alergia na białka mleka krowiego, która dotyka głównie najmłodsze dzieci. W sytuacji, gdy karmienie noworodka piersią nie jest możliwe, mleko krowie staje się zwykle naturalnym substytutem mleka ludzkiego. Białka te, jako pierwsze białka egzogenne mogą wywołać nieprawidłową reakcję immunologiczną, czemu sprzyja dodatkowo niedojrzałość układu pokarmowego i odpornościowego. Z podobną sytuacją, gdy organizm w odpowiedzi na spożyty produkt żywnościowy odpowiada produkcją swoistych przeciwciał, możemy mieć jednak do czynienia w przypadku niemal każdego białka.

Reakcje IgE-zależne mają miejsce w momencie gdy antygeny połączą się ze swoistymi przeciwciałami klasy IgE, obecnymi na komórkach tucznych i bazofilach. Ich aktywacja powoduje degranulację i uwalnianie histaminy oraz innych mediatorów reakcji zapalnej i składa się na obraz klinicznych objawów atopii. Reakcje IgE-zależne pojawiają się w ciągu kilku minut, do 2 godzin od spożycia alergenu, a w przypadku reakcji późnej po upływie 6-12 godzin.

Niealergiczna nadwrażliwość pokarmowa IgG-zależna wskazywana jest przez wielu badaczy jako potencjalna przyczyna występowania wielu przewlekłych dolegliwości. Odpowiedź organizmu na spożywany pokarm, w trakcie której angażowane są przeciwciała IgG, występuje np. u chorych na celiakię, gdzie występuje opóźniona reakcja na gluten. Podobną rolę swoiste przeciwciała IgG mogą odgrywać u chorych z zespołem jelita drażliwego i astmą oskrzelową.

Jelito jest swoistym ustrojowym łącznikiem pomiędzy środowiskiem zewnętrznym, a wewnętrznym. Powszechne postrzeganie układu pokarmowego ogranicza się przeważnie do funkcji trawienia i wchłaniania składników pokarmowych. Obecnie wiemy jednak, iż jest on również odpowiedzialny za utrzymanie homeostazy immunologicznej, przy czym prawidłowo funkcjonująca bariera jelitowa pełni kluczową rolę w zjawisku tolerancji pokarmowej. Już sama powierzchnia aktywna jelita cienkiego jest środowiskiem, w którym bytują korzystne dla zdrowia organizmy probiotyczne (mikrobiota), przewyższające kilkukrotnie swoją liczebnością populację wszystkich komórek organizmu człowieka. Jelita są jednocześnie głównym skupiskiem komórek odpornościowych, wchodzących w skład tzw. tkanki limfatycznej związanej z błoną śluzową jelita (GALT, ang. gut associated lymphoid  tissue). Identyfikujemy w niej takie struktury jak: limfocyty T i B, makrofagi, komórki dendrytyczne, jak również przeciwciała wydzielnicze klasy IgA.

Prawidłowy stan funkcjonalny bariery jelitowej kontroluje przepływ antygenów do przestrzeni międzykomórkowej. Głównym elementem odpowiedzialnym za utrzymanie tolerancji pokarmowej jest pula limfocytów regulatorowych, zdolnych do wygaszania niepożądanych reakcji immunologicznych, np. wobec korzystnych dla zdrowia bakterii komensalnych, czy względem białek pokarmowych.

Pokarm, który zjadamy może być rozpatrywany jako zbiór różnych antygenów. Wszelkie stany nierównowagi spowodowane spożywaniem przetworzonej żywności, nadużywaniem antybiotyków i niektórych leków, mogą prowadzić do dyzbiozy jelit i do zwiększonej przepuszczalności w ich obrębie (ang. Leaky Gut Syndrome). W efekcie organizm przestaje kontrolować nad prawidłowością odpowiedzi wobec antygenów pokarmowych, dochodzi do nadprodukcji przeciwciał klasy IgE, lub IgG z wytworzeniem kompleksu immunologicznego z fragmentem antygenowym białka. Uruchomiona w ten sposób kaskada reakcji biochemicznych promuje inicjację i utrzymywanie w ustroju przewlekłego stanu zapalnego. Badania naukowe wskazują na działanie ww. mechanizmu w wielu powszechnie diagnozowanych jednostkach chorobowych m.in. chorobach autoimmunologicznych i chorobach układu krążenia.

Dieta dziecka powinna być przede wszystkim zbilansowana pod względem mikro- i makroskładników pokarmowych. Dieta eliminacyjna w oparciu o diagnostykę specyficznych pokarmowo przeciwciał, powinna być pierwszym istotnym krokiem w leczeniu dolegliwości związanych z chorobami alergicznymi i profilaktyce wielu innych jednostek. Dla przykładu wykluczenie specyficznych pokarmowo antygenów dla przeciwciał klasy IgG, determinowało częstotliwość i nasilenie objawów w chorobie Leśniewskiego-Crohna i zespole jelita drażliwego. Eliminacja mediatorów reakcji zapalnej prowadzi do wyciszenia tego procesu, a w efekcie do uszczelnienia bariery jelitowej i normalizacji odpowiedzi immunoloogicznej, co przekłada się na poprawę kondycji i samopoczucia.

Racjonalne podejście dietetyczne powinno również obejmować zabiegi mające na celu bezpośrednie wspieranie odbudowy integralności jelitowej, jak również przywrócenie odpowiedniego składu ilościowego i jakościowego mikrobioty. Współczesne doniesienia naukowe potwierdzają korzystny efekt suplementacji probiotykami w schorzeniach układu pokarmowego, tak istotnego dla homeostazy immunologicznej organizmu. Podaż preparatów zawierających szczepy Lactobacillus rhamnosus u niemowląt z biegunką, zaleca się już od pierwszego miesiąca życia. Suplementacja probiotykami u dzieci zwiększa tolerancję immunoterapii przy leczeniu alergii pokarmowej, a bakterie mlekowe wykazują efekt immunomodulujący. Dla szczepów Bifidobacterium infantis, Lactobacillus acidophilus i Lactobacillus plantarum, wykazano ich pozytywny wpływ podczas spożywania w nieswoistych chorobach związanych z zapaleniem jelit. Mikroorganizmy takie uczestniczą w aktywacji i regulacji działania układu odpornościowego przewodu pokarmowego oraz wpływają na wytwarzanie cytokin, przez co regulują nasilenie stanu zapalnego. W wyniku ich aktywności metabolicznej wytwarzanych jest wiele substancji wpływających na uszczelnianie bariery jelitowej tj. poliaminy i maślan. Bakterie probiotyczne uczestniczą w metabolizmie cukrów (laktozy), przekształceniom związków steroidowych i kwasów tłuszczowych, neutralizacji toksyn jak również przyswajaniu substancji mineralnych.

Wartościowym źródłem probiotycznych bakterii w diecie powinny być fermentowane z ich udziałem napoje mleczne wysokiej jakości. Przygotowanie w odpowiednich warunkach takich produktów daje gwarancję, że szczepy bakterii zachowują swoją żywotność i mogą wywoływać oczekiwany po ich spożyciu efekt terapeutyczny. Wyroby takie wyróżniają się wysoką jakością, gwarantowaną świeżością, brakiem różnych domieszek i środków konserwujących, wysoką zawartością żywych pożytecznych bakterii. Odpowiedni dobór szczepów bakterii wykazujących silną aktywność hydrolityczną pozwala skutecznie obniżać alergenność białek mleka, przy wzroście ich bioaktywności. Hydroliza enzymatyczna białek mleka to najczęściej stosowana modyfikacja podczas produkcji odżywek hipoalergicznych. Dochodzi wówczas do rozerwania niektórych wiązań peptydowych, w obrębie sekwencji epitopów konformacyjnych. Obniżenie immunoreaktywności białek zależy od stopnia ich hydrolizy, od specyficzności enzymów bakteryjnych oraz ich kombinacji. W oparciu o wyniki uzyskane w randomizowanym, badaniu tylko głęboka hydroliza pozwalała znacząco zmniejszyć występowanie objawów typowych dla alergii.Uzyskujemy w ten sposób nie tylko smaczny i naturalny produkt spożywczy, ale również funkcjonalne biologiczne narzędzie o unikalnych właściwościach.

Dieta mikrobiotyczna powinna z jednej strony dostarczać szerokiego spektrum bakterii probiotycznych, zdolnych do kolonizacji w obrębie przewodu pokarmowego, jak również substancji o charakterze prebiotyków. Prebiotyki jest to zróżnicowana grupa związków, które charakteryzują się tym, iż nie są podatne na działanie hydrolitycznych enzymów pokarmowych człowieka, dzięki czemu docierają do dalszych odcinków przewodu pokarmowego, gdzie są wykorzystywane przez bytujące tam bakterie komensalne do wzrostu. Źródłem związków o charakterze prebiotycznym są warzywa i owoce oraz produkty zbożowe. W pełniące taką funkcję fruktooligosacharydy obfitują przede wszystkim cebula, czosnek, cykoria, topinambur, warzywa kapustne i buraki.

Ciekawą propozycją o charakterze synbiotyku, łączącego cechy probiotyczne i prebiotyczne, są biofermentowane z udziałem bakterii mlekowych warzywa i owoce. Niosą one w sobie ogromny potencjał odżywczy, który w ekstrakcie roślinnym skupia wysoką koncentrację nie tylko witamin i minerałów, ale również wielu związków biologicznie aktywnych o doskonałej przyswajalności. Wysoka zawartość przeciwutleniaczy może wpływać na działanie wzmacniające naczynia krwionośne oraz na działanie antyhistaminowe, dzięki czemu dodatkowo łagodzi objawy alergii. Frakcja organiczna pełni rolę naturalnego prebiotyku, stymulującego wzrost flory mikrobiotycznej in vivo. W fermentacji mlekowej produktów roślinnych dominującą rolę pełnią bakterię z rodziaju Lactobacillus plantarum. Szczepy tych bakterii wchodzą w skład wielu leków i suplementów diety stosowanych w celu zmniejszenia dolegliwości alergicznych wywoływanych przez mąkę sojową. Redukcja poziomu IgE w zależności od wrażliwości osoby, której podano bakterie wahała się między 96-99%.

Powyższe doniesienia wskazują na racjonalność i potrzebę upowszechnienia diety mikrobiotycznej, szczególnie u osób z dolegliwościami alergicznymi i nietolerancją pokarmową. Niestety mimo deklaracji producentów produktów probiotycznych ich jakość często okazuje się niezadowalająca, szczególnie podczas okresu przechowywania. Zapewnienie odpowiedniej jakości żywności mikrobiotycznej, wpływa bezpośrednio na ich wartość zdrowotną i oczekiwane efekty terapeutyczne. Rosnąca świadomość społeczna daje nadzieję, iż produkty tego typu, bazujące na sprawdzonych surowcach spożywczych i aktywnych kulturach starterowych będą powszechnie dostępne na rynku i chętnie wybierane przez konsumenta.

Komentarze

Zostaw swój komentarz. Jeżeli chcesz, żebyśmy sie z Tobą skontaktowali podaj adres e-mail. Twój adres e-mail nie będzie widoczny na stronie dla innych komentujących.

This thread has been closed from taking new comments.
Zadzwoń

Na naszej stronie wykorzystujemy pliki cookies. Korzystanie z niej oznacza wyrażenie zgody na ich zapis lub
wykorzystanie. Więcej informacji znajdą Państwo w naszej polityce prywatności

Zamknij [X]